Zanim udzielimy odpowiedzi napytanie „Jak zachować się w sądzie?”, „Co mogę, a czego nie mogę mając do czynienia z wymiarem sprawiedliwości?”, „Czego robić na Sali sądowej absolutnie nie powinniśmy?”, w pierwszej kolejności odpowiemy na pytanie sprecyzowane poniżej, tj.:

Kto może uczestniczyć na rozprawie?

Na pewno na rozprawie może uczestniczyć strona procesu, przy czym inaczej definiowane są strony w postępowaniu cywilnym, a inaczej w postępowaniu karnym, zatem w postępowaniu cywilnym stroną pozostaje powód (osoba, która złożyła pozew/wniosek) oraz, po stronie przeciwnej, pozwany (osoba, przeciwko której złożono pozew/wniosek). W postępowaniu karnym natomiast stroną będzie osoba oskarżona, która w zależności od etapu procesu wystąpi w charakterze osoby podejrzanej, podejrzanego, oskarżonego, skazanego oraz uniewinnionego. Stroną w postępowaniu karnym będzie również oskarżyciel, który może wystąpić w charakterze oskarżyciela publicznego, oskarżyciela prywatnego lub oskarżyciela posiłkowego.

Publiczność uczestniczy wyłącznie w rozprawie o charakterze jawnym

Wstęp na salę rozpraw mają również osoby, które zasiadają w charakterze publiczności. W posiedzeniu jawnym, jako publiczność, może uczestniczyć wyłącznie osoba pełnoletnia oraz nieuzbrojona. Osoba małoletnia będzie mogła uczestniczyć wyłącznie, gdy zezwoli na to sąd. Pamiętajmy, że zasadniczo publiczność może uczestniczyć wyłącznie w posiedzeniach jawnych. Sąd nawet w trakcie posiedzenia jawnego, może zarządzić, że posiedzenie odbędzie się jednak przy drzwiach zamkniętych, wówczas na Sali rozpraw będą mogły być obecne wyłącznie strony, interwenci uboczni, ich przedstawiciele ustawowi i pełnomocnicy, prokurator oraz osoby godne zaufania – po dwie każdej ze stron.

O mały włos zapomnielibyśmy o świadku – świadek oczywiście również może być obecny w toku rozprawy, przy czym w zawiadomieniu będzie dokładnie wyszczególniona informacja w jakim charakterze stawi się obywatel, w jaki dzień, o której godzinie oraz w jakim miejscu. Wchodzą na salę dopiero po wywołaniu sprawy i siadają w ławach naprzeciwko sędziego, czekając aż będzie czas na zadanie pytania świadkom.

Na rozprawę sądową, o ile nie jesteśmy publicznością, powinniśmy przyjść przygotowani

Wiedząc, że mamy rozprawę w Sądzie przede wszystkim powinniśmy się na nią stawić. Nie należy się niczego obawiać, bo sprawy obejmują najróżniejszą tematykę z każdej dziedziny naszego życia i jak wiadomo każdemu mogą się zdarzyć różne koleje losu. Dla Sądu nieobecność na postępowaniu sądowym to chleb powszedni.

Jeżeli otrzymaliśmy wezewanie na rozprawę, dokładnie przeczytajmy treść wezwania

Jeśli jesteśmy zainteresowani i jesteśmy jednym z uczestników procesu w danym postępowaniu przysługuje nam prawo zapoznawania się z aktami spraw, w tym celu można wcześniej skontaktować się z sekretariatem wyznaczonego wydziału sądu i zamówić akta sprawy do czytelni. Uprawnienia takiego nie posiada świadek. Pamiętajmy, że każda osoba, która otrzyma wezwanie do sądu, powinna przeczytać z uwagą, albowiem są tam najczęściej zamieszczone kluczowe informacje, m.in. dotyczące charakteru wezwania, czas, miejsce, czasem również, w przypadku świadków również konsekwencje niestawiennictwa. Jeżeli z określonych względów nie możemy stawić się na otrzymane wezwanie, zawsze musimy usprawiedliwić swoją nieobecność. Pismo takie, zawierające wyjaśnienia powinniśmy wysłać niezwłocznie.

Na rozprawę koniecznie musimy zabrać dowód osobisty w celu potwierdzenia przed sądem tożsamości

Ważne abyśmy przyszli przygotowani: musimy posiadać przy sobie dowód tożsamości oraz w razie czego zawiadomienie o rozprawie po to, by mieć dane dotyczące rozprawy. Musimy w tym miejscu pamiętać, że legitymacja szkolna, czy też prawo jazdy nie stanowią dokumentu potwierdzającego tożsamość. Warto mieć przy sobie również treść samego wezwania, aby w przypadku, gdy zapomnimy choćby numeru Sali, móc zerknąć do zawiadomienia. W przypadku osób, które lubią sporządzać notatki, warto zabrać ze sobą notatnik i długopis.

Przed wejściem na salę rozpraw należy zawsze wyłączyć telefon komórkowy oraz zostawić w szatni wierzchnie ubranie

Przed wejściem na salę rozpraw należy zostawić lub wyłączyć telefon i koniecznie trzeba być punktualnym. Jeśli z różnych powodów wiemy, że się spóźnimy, należy jak najszybciej zadzwonić do sekretariatu w Sądzie, podać swoje dane oraz dane rozprawy i o tym uprzedzić. Najlepiej przyjść co najmniej kwadrans wcześniej, by spokojnie znaleźć salę, na której odbędzie się rozprawa. Przy drzwiach rozpraw jest rozpiska – wokanda – na której są wyszczególnione sprawy konkretnego dnia w danej sali. Wchodząc na salę rozpraw witamy się mówiąc “dzień dobry”.

Przed salą rozpraw nie rozmawiamy głośno o sprawie

To bardzo ważne, abyśmy będąc przykładowo świadkiem nie rozmawiali ze stroną. Kwestia wydająca się oczywista, z praktycznego punktu widzenia adwokata oczywistą być przestaje, kiedy świadek stawia się przykładowo z pozwanym i w dosyć uporczywy i głośny sposób prowadzą dyskusje na temat sprawy. W zaistniałej sytuacji należy spodziewać się pytań ze strony sądu lub strony przeciwnej procesu, czego dotyczyła przedmiotowa rozmowa. Rozmowa świadka ze stroną procesu może budzić wątpliwości w zakresie wiarygodności zeznań świadka.

Osoba wezwana do sądu musi wyglądać schludnie

Istotną częścią naszej obecności jest także nasz wygląd. Nie powinno się zapominać o higienie oraz czystym, skromnym i schludnym ubiorze. Trzeba raczej zrezygnować z wyzywających bluzek czy krótkiej, obcisłej spódnicy, a panowie – z krótkich spodni lub dresu.

Należy pamiętać, że do sądu zwracamy się – choćby był na co dzień naszym sąsiadem – per “Wysoki Sądzie”. Każdorazowo, gdy zostajemy przez Sąd poproszeni, wstajemy i dopiero po powstaniu odpowiadamy na pytania. Należy stać prosto, nie rozpraszać się i patrzeć tylko na sędziego. Wyjątkowo można odpowiadać siedząc np. ze względu na stan zdrowia lecz trzeba o tym poinformować Sąd. Gdy źle się poczujemy, musimy wziąć leki lub musimy napić się wody, należy poinformować o tym sędziego. W takiej sytuacji poproś sąd o zarządzenie przez niego przerwy. Bez jego zgody niedozwolone jest opuszczenie sali.

Na zadawane pytania należy odpowiadać poważnie i krótkimi zdaniami bez niepotrzebnych dygresji. Nadto, jeżeli sąd ogłasza wyrok, zawsze słuchamy stojąc. To jest również jedna z nielicznych chwil, gdy sąd ogłaszając wyrok, ogłasza treść również na stojąco.

Kto gdzie siada na sali rozpraw

Po wejściu do salę rozpraw każdy ma swoje miejsce i bynajmniej nie są one przypadkowe.

Zawsze i w każdym sądzie:

Po prawej stronie sądu siada:

·        Powód,

·        Wnioskodawca,

·        Oskarżyciel posiłkowy,

·        Prokurator,

·        Pokrzywdzony

Po lewej stronie sądu siada:

·        Pozwany,

·        Oskarżony,

·        Uczestnik,

Konsekwencje złego zachowania na sali rozpraw, albo nieusprawiedliwionej nieobecności mogą być bolesne

W razie naruszenia powagi, spokoju lub porządku czynności sądowych czy ubliżenia Sądowi lub osobom biorącym udział w sprawie, Sąd ma prawo ukarać świadka karą porządkową grzywny do wysokości dwukrotnego najniższego wynagrodzenia za pracę lub nawet karą pozbawienia wolności do 7 dni. Dobre maniery, przestrzeganie zasad i przygotowanie są zawsze przydatne, a bez wątpienia wpływają na przebieg rozprawy.

Dodatkowo, w przypadku, gdy wezwany świadek nie stawi się na wezwanie sądu, sąd może wobec świadka zastosować karę pieniężną i/lub jego przymusowe doprowadzenie, a nawet areszt.

Rafał Olejnik
Rafał Olejnik

Adwokat, Partner zarządzający kancelarią Dowlegal. Wieloletni praktyk. Doradca zarządów wielu spółek, w tym spółek notowanych na giełdzie papierów wartościowych. Pasjonat ochrony interesów członków zarządu (czasem jednak stający po drugiej stronie) oraz właścicieli działalności gospodarczych, który stoi na stanowisku, że priorytetem dla każdego przedsiębiorcy powinna być konieczność ochrony tak interesu spółki, którą zarządza, jak też, a może przede wszystkim, interesu osobistego.